Öfkeyi Anlamak

Nedir bu öfke duygusu, neden bu kadar zordur öfke ile basa çıkmak? Daha da önemlisi neden basa çıkmak isteriz öfkemizle?

Kisilerarası iletisimin referans noktası yüzdeki duygu ifadeleridir. Bize nasıl bakıldıgından etkileniriz ne söylendiginden ziyade. O bakıstan nasıl etkilendigimiz de geçmis deneyimlerimizle ilgilidir çogu zaman.

Hemen hiçbir zaman zaman tek duygu olarak ortaya çıkmayan öfkenin altında çogu zaman acılarımız saklıdır. Bu yüzden ilk adım, saldırgan davranısların altında kırılganlıkların oldugunu anlamaktır.

Hiç öfke ortaya çıktıgında geri çekilip bedeninizde neler oldugunu fark etmeye çalıstınız mı?  Bunun kolay olmadıgının, öfkenin düsünme yetenegini azaltacagının farkındayım.  Yine de öfke duygusu sizi isgal etmis iken, birkaç dakika boyunca öfkenizi izlediniz ve sizinle iletisim kurmasına izin verdiniz diyelim. Neye ihtiyacınız var o anda? Adaletin saglanması, hakkınızı savunmak, biri tarafından savunulmak ya da ihtiyaçlarınızı ifade etmek mi? Öfkenin yoklugunu kabul edebiliyor musunuz? Öfkeyi sürdürmek neyi saglıyor? Öfkelenmek yerine, kendinizi savunmayı, konusmayı ya da adaletin saglanması için savasmayı yapabilir misiniz?

En öfkeli oldugumuz zamanları düsündügümüzde; ya haksızlıga ugradıgımızı, ya bir sey yapmak isterken engellenmis oldugumuzu, ya da sınırlarımızın ihlal edildigini fark edebiliriz. Anlasılacagımıza da inandıgımız zamanlardır o anlar. Çok haklı bir öfkedir çünkü yasadıgımız. Düsünün ki, utanmıs, hayal kırıklıgına ugramıs, küçük düsmüs birinin yetersizlik duygusu var öfkesinin altında. Korku yalnızlık ya da üzüntüsünü 6 siddetindeki deprem misali ifade ediyor biri. Esimiz, çocugumuz, annemiz, kardesimiz ya da arkadasımız. Belki de süpermarkette sepetine çarptıgımız bir teyze ya da küfürlü konusmasından rahatsız oldugumuz metrodaki bir gencin, kendi korku, utanç, yalnızlık ya da üzüntüsünün ifadesi olarak maruz bıraktıgı öfke, bizde hangi duyguları uyarıyor? Degersizlestirilmek mi? Önemsizlestirilmek, yok sayılmak mı? Varlıgımıza tehdit mi? Ne yapmayı tercih ediyoruz tam da o anda?

İstenmeyen, kabul edilmeyen öfke duygusunun; mahçuplugun, utancın, hayal kırıklıgının, yalnızlıgın, yetersiz hissetmenin ifadesi olarak ortaya çıktıgını görebilmek önemlidir. Çünkü öfkeye ihtiyacımız vardır. Hakkımızı aramak, kendimizi savunmak, ihtiyaçlarımızı ifade etmek ve sınırlarımızın ihlal edilmesini önlemek için gereklidir.

Üzüntü, utanç, korku gibi kırılgan duygularımızı, savunmasız kaldıgımızı hissettirdigi için saklama egiliminde oluruz.  Öfkeyi ise iliskilerin devamını zorlastırdıgı, psikopat gibi görünme endisesi olusturdugu için bastırmak isteyebiliriz. Ancak öfkeli olmak ne kadar elestirilse de, kötü insan olmak demek degildir. Saglıklı ve yapıcı bir öfke kisinin sınırlarını olusturup, kendini isgal edilmekten korur. Bu nedenle öfkeyi reddetmek yerine kabul etmek, hakkımızı savunma konusunda daha faydalı olacaktır.

Bununla birlikte, öfkenin sıklıkla ve yüksek siddette hissedilmesi stres hormonlarının salınımına neden olur. Sıklıkla bu hormonlara maruz kalmak da, beynin düsünme ve karar verme alanlarında bozulmalara yol açabilir. Hele çocuk ve ergenlerde, beynin düsünme ve karar verme alanı henüz tam gelismemis oldugu için, öfke anında perde iner, ısıklar söner. Daha da kötüsü, çok uzun süre öfkeye maruz kalmak, kalp krizine de neden olabilir.

Peki madem öfke faydalı bir duygu, ne zaman faydasızlasıyor? Öfkenin altında yatan savunmasız duygu veya duygular kesfedilerek rahatlatılmadıgı ve öfke muhafaza edildigi sürece faydası zarara dönüsür. Öfke, güven ve bireysel güç veriyorsa saglıklı oldugu kabul edilebilir. Ancak sikayetlenmeye, suçlamaya sevk ediyorsa, kontrolden çıkartıyorsa, kendini tekrar eden bir sekilde yasanıyorsa saglıksızlasmıstır.

Haklı öfkemizi hissetmemize izin verilmedigi durumlarda, bu izni kendimize verebilmek önemli. Çünkü öfkeyi anlayısla karsılamak, hangi acı verici duygunun ve ihtiyacın öfkeye neden oldugunu fark edebilmeyi saglar. Bu farkındalık ile, çözüm üretebilmek de mümkün hale gelir.

Duygularımız ihtiyaçlarımızın habercisidir ve ancak bu mesajları dogru okudugumuzda kendimizi anlayabiliriz.